SVARGREIN VIÐ SVARGREIN UM SPILAKASSA OG SIÐFERÐI

Birtist í Morgunblaðinu 31.01.26.
Á gamlársdag birtist í Morgunblaðinu grein eftir þá Þorstein Þorkelsson og Ingvar Örn Ingvarsson sem bar yfirskriftina Ögmundur og meginatriðin sem hann gleymir. Höfundar eru stjórnarmenn í Íslandsspilum sem afla fjár til Rauða kross Íslands og Slysavarnafélagsins Landsbjargar með rekstri fjárhættuspila.
Grein þeirra er svargrein við grein sem ég hafði skrifað í nóvemberlok, Íslandsspilum svarað. Eins og heitið ber með sér var aftur um að ræða svargrein, nú af minni hálfu, við skrifum þeirra félaga, einnig í Morgunblaðinu, en þá undir fyrirsögninni Ögmundur einn af þrettán. Sú grein gekk út á það að sýna fram á að ég hefði sem dómsmálaráðherra á sínum tíma ekkert aðhafst fremur en aðrir dómsmálaráðherrar gagnvart spilakassarekstri þrátt fyrir fordæmingu mína á þeim rekstri.

Hver ber sökina?

Eins og skilja má af þessum fyrirsögnum er stjórnarmönnum Íslandsspila í mun að finna sök hjá þeim sem gagnrýna þá og er mér þar, öðrum fremur, stillt upp enda má til sanns vegar færa að ég hafi ekki verið þögull um málefnið. Það hafi þó náðst í þessum skoðanaskiptum, segja þeir félagar, að nú „viðurkenni“ ég „ábyrgð stjórnvalda sem ekki haf(i) nýtt sér vald sitt…“ Engu að síður reyni ég að firra mig sem ráðherra málflokksins allri ábyrgð. Það gangi engan veginn því ábyrgðin hvíli hjá þeim sem setji lögin, eða „… er fyrrverandi dómsmálaráðherra í fullri alvöru að segja að rekstraraðilar hafi siðferðislega skyldu til að fara ekki eftir lögunum sem koma frá dómsmálaráðuneytinu?“
Þegar allt komi til alls hafi ríkið markað „almannaheillafélögum“ þennan tekjustofn til þess að standa undir samningsbundnum verkefnum. Ekki bæti aðkoma Háskóla Íslands úr skák með rekstri enn ágengari spilakassa en Íslandsspil reki: „ … okkur er markaður þessi tekjugrundvöllur af ríkinu“, ítreka stjórnarmenn Íslandspila, en „ ríkið sjálft undir kennitölu HHÍ söls(i) sífellt meira undir sig með hærri vogun, hærri vinningum, samtengingu spilakassa og almennri ásókn í markaðinn … Megum við biðja Ögmund að kynna sér muninn á spilakössum Íslandsspila og HHÍ?“

Mismunað á „markaði“

Með öðrum orðum, Alþingi setur lög með aðkomu dómsmálaráðherra sem „almannaheillasamtökum“ sé ætlað að fylgja svo þau ráði við að uppfylla samningsbundnar skyldur. Alþingi og ráðherrar bíti síðan höfuðið af skömminni með því að gefa Háskóla Íslands enn frírra spil en þeim til að sækja inn á „markaðinn“. Svo stígi fram fyrrverandi ráðherra og finni að siðferði þeirri og ábyrgðarleysi. Hvílíkur tvískinnungur!
Hér má skjóta því inn að svipaðar varnir heyrast frá forsvarsfólki Háskóla Íslands, þar er sagt að ábyrgðin hvíli hjá löggjafa og framkvæmdavaldi; verði þrengt að spilarekstrinum bitni það á starfsemi HÍ.
Allt þetta speglar nokkuð vel það sem ég hef áður bent á í fjölda greina, meðal annars þeim sem tvímenningarnir vitna sérstaklega til. Þeir eru ósáttir við þá aðkomu sem þeim er mörkuð á „markaðnum“, hún sé of takmörkuð miðað við Happdrætti Háskóla Íslands sem sé gefin forgjöf á þeirra kostnað. Þeir nefna hugmyndir um sameiginlegan rekstur, sem ég tel vera góðra gjalda verðar væri þeim ætlað að draga úr en ekki bæta í. En þá yrði að öðru óbreyttu tekjuhrap. Hvort ég sé meðvitaður um þetta og hafi ég kynnt mér muninn á spilkössum Íslandsspila og HHÍ?

Eftirfarandi er þá til að svara

Ég þekki þennan mun og þykir „casínó“ Háskólans vera honum til skammar.
En ég þekki líka til hins að fólk hafi svipt sig lífi og fjölskyldur lagðar í rúst vegna spilakassa Íslandsspila. Þetta er sá hluti „markaðarins“ sem ég hef helst kynnt mér. Hversu vel skyldu stjórnarmenn Íslandsspila hafa kynnt sér hann?
Þá skal ég enn og aftur gangast við ábyrgð Alþingis og allra þeirra ráðherra sem að þessum málum hafa komið. En um orð og athafnir þingmanna og ráðherra er ekki hægt að alhæfa. Því hafna ég.
Ég hef haft aðkomu að þessari umæðru í rúm þrjátíu ár, sem þingmaður, ráðherra og utanþings. Ég hef ítrekað gert grein fyrir því í ræðu og riti hvað ég hafi viljað gera og hvað ég hafi reynt að gera og ég hef jafnframt bent á þá veggi sem ég hafi rekið mig á. Ábyrgðin hljóti að vera hjá þeim sem reisa slíka veggi, varla þeirra sem reyna að brjóta þá niður.

Rekstraraðilar bera ábyrgð á eigin gjörðum

Þegar stjórnarmenn Íslandsspila spyrja hreint út hvort það geti verið að ég ætlist til þess að þeir gangist ekki við þeirri „siðferðislegu skyldu“ sinni að afla fjár með rekstri fjárhættuspila eins og þeim sé heimilað í lögum þá finnst mér því nánast sjálfsvarað. Spurningin snúist ekki um hvað lögin gefi svigrúm til að gera heldur hvað siðferði manna bjóði þeim að gera.
Og hér eru engar myrkar búllur til umfjöllunar, heldur sjálfur Rauði kross Íslands og Slysavarnafélagið Landsbjörg. Menn lesi þessi heiti hægt og rólega og íhugi merkingu þeirra. Þarna er göfug hugsun að baki. Ætti ekki að vera hægt að ganga út frá því sem vísu að samtök með slík heiti hlífi því fólki sem þarf á hjálp þeirra að halda vegna fíknar, í stað þess að þau nýti sér hana til fjáröflunar og segi það vera til „almannaheilla“?
Sömu kröfu um að axla siðferðilega ábyrgð á að sjálfsögðu að gera einnig til Háskóla Íslands sem greinilega telur sig ekkert síður en „almannaheillafélögin“ geta gert hvað sem er vegna þess að löggjafinn gefur á það grænt ljós eða þá að hann er einfaldlega svo siðblindur að hann sjái ekkert athugavert við þessa svívirðilegu aðferð til fjáröflunar.
Mig langar í framhjáhlaupi að taka ofan fyrir því fólki innan Háskólans sem hefur mótmælt þessu með skrifum, á fundum og í undirskriftasöfnun.

Forgangsröðun sem á engan rétt á sér

Að rekstri Háskóla Íslands þarf að standa sómasamlega en það verður ekki gert nema með breyttri afstöðu og ef ekki tekst að afla fjár með öðrum hætti en að níðast á veiku fólki þá er ekki um annað að gera en að draga saman seglin. Færi svo, væri fráleitt að kenna fórnarlömbum spilafíknarinnar um það. Á þeirri nálgun byggir þó málsvörn þeirra sem hagnast á veikleikum þeirra. Gæti verið að umræða um siðleysi eigi hér við?
Ég er hlynntur öflugum Háskóla Íslands, ég vil Rauða krossinum allt gott og oft hef ég haft á orði við söfnunarfólk frá Slysavarnafélaginu Landsbjörg, sem alla tíð hefur átt minn stuðning, hve aðdáunarvert starf þeirra sé. Þann dag sem hætt verði að níðast á spilafíklum skuli ég gerast fastur veitandi stuðnings. Það hefur annar helmingurinn á mínu heimili lengi gert. Ég mun opna mitt veski um leið og Slysavarnafélagið Landsbjörg axlar siðferðilegar skyldur sínar.
Það verða forsvarsmenn Háskóla Íslands, Rauða krossins og Slysavarnafélagsins Landsbjargar að skilja, að siðferðilegar skyldur hvíla á þeim.