RÆÐUM ESB OG RÆÐUM EES

Beðið var með eftirvæntingu eftir blaðamannafundi ríkisstjórnarinnar degi eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna. Þegar til kom var lítið kjöt á beinunum, fundurinn stuttur, ráðherrarnir mest með orðið, og aðeins örfáar spurningar leyfðar.

Það sem vakti eftirtekt voru þau orð Kristrúnar Frostadóttur að: „ margir sem sögðu nei í þessari atkvæðagreiðslu eru ánægðir með EES-samninginn og þess vegna skiptir máli að við höldum áfram að stíga skref til að styrkja stöðu okkar innan EES.“ og að “ … þetta hefur staðfest vilja flestra flokka á Alþingi og almennings um áframhaldandi samvinnu við Evrópusambandið.“

Þetta er undarleg túlkun þar sem aldrei var spurt um skoðun almennings á EES. Það er hins vegar rétt að það sjónarmið kom víða fram að samstarf við Evrópusambandið væri gagnlegt og eftirsóknarvert en að ekki bæri að gangast því valdi á hönd frekar en þegar er orðið. Það hlýtur að teljast meginniðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar.

EES og EFTA

Til upprifjunar er Evrópska efnahagssvæðið (EES) sameiginlegt markaðssvæði 30 ríkja í Evrópu, 27 aðildarríki Evrópusambandsins, sambandsins sjálfs og 3ja aðildarríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu (EFTA).

Það er eftirtektarvert að Sviss sem plumar sig vel er eina EFTA-ríkið sem stendur utan EES en aðild að EES var felld þar í þjóðaratkvæðagreiðslu.

Utanríkisráðherra hefur lýst ánægju sinni með hversu margir Íslendingar hafa beint sjónum sínum að utanríkissmálum og það er vel nema að hún oftúlkar eins og fyrri daginn vilja til hernaðarsamvinnu.
Nú að aflokinni þjóðaratkvæðagreiðslu og í ljósi áherslna ráðherra á EES samninginn er klárlega mikilvægt að landsmenn beini sjónum sínum þangað og taki upplýsta afstöðu til þeirra breytinga sem við er að búast nú þegar ekki verður gengið í ESB.

Við hverju má búast?

Halvard Haukeland Fredriksen, prófessor við lagadeild Háskólans í Bergen og sérfræðingur í málefnum ESB og EES. sagði í viðtali við norska miðilinn NTB: „Nei Íslands gæti auðveldlega leitt til þess að ESB verði meira umhugað um að EFTA-ríkin uppfylli EES-samninginn í raun og veru.“ Að sögn Fredriksens þýðir það að EES-samningurinn heldur gildi sínu áfram nokkurn veginn eins og áður, en ESB mun verða strangara í kröfum sínum um að samningurinn sé uppfylltur. „Uppsöfnun á meira en fimm hundruð reglugerðum er viðvarandi vandamál. Ísland glímir auk þess við mikla erfiðleika við innleiðingu ESB-reglna í íslensk lög sem þegar hafa verið teknar inn í samninginn. Þetta eru skýr brot á samningnum,“ sagði Fredriksen. Með nei-inu telur hann að ESB muni taka af sér silkihanskana!

Raforkutilskipun

Undirritaður var í stjórn Orkuveitu Reykjavíkur árið 2003 þegar Valgerður Sverrisdóttur, þáverandi iðnaðar- og viðskiptaráðherra kom í gegnum þingið, raforkulögum sem voru innleiðing á öðrum orkupakka ESB(raforkutilskipuninni).

Stærsta breytingin var aðskilnaður raforkuvinnslu annars vegar og flutnings og dreifingar, hins vegar. Þetta var gert til að uppfylla kröfur EES-samningsins og í kjölfarið var t.d. Landsnet stofnað og orkufyrirtækjum skipt upp í ólíkar einingar (eins og HS Orku og HS Veitur).

Undirritaður barðist ásamt fleirum, ekki síst Ögmundi Jónassyni hart gegn þessu enda var um að ræða skýrt dæmi um frjálshyggjueðli ESB/EES sem fært hefur íslenskum heimilum stóraukin orkukostnað.

Með opin augu

Nú ríður á að íbuar landisins hafi augun opin því sumir virðast staðráðnir í að koma í gegnum EES, í það minnsta að hluta til, því sem ekki náðist með aðild að ESB og það getur orðið á lævísan hátt. Ríkisstjórnin hefur lýst vilja sínum sem áður segir og í fréttum RÚV frá öðrum september s.l segir að Eftirlitsstofnun EFTA sé komin á fremsta hlunn með að höfða mál gegn íslenska ríkinu vegna bókunar 35 í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Einhvern tímann hefði þetta verið kallað að hafa í hótunum.

Við þurfum sjálf á sjálfum okkur að halda!

Það er því nauðsynlegt að veita stjórnvöldum stíft aðhald og að almenningur verði upplýstur um samninginn og allar fyrirhugaðar breytingar á honum. Sjálf þurfum við – almenningur í landinu – að leita eftir upplýsingum, til dæmis um Bókun 35. Hvaða þýðingu hefur hún? Því hefur verið haldið fram að lögbinding Bókunar 35 myndi skerða vald íslenskra dómstóla til þess að skera úr um hvar mörk liggi á milli íslensks og ESB dómsvalds.
Er þetta ekki næg ástæða til þess að efna til fundar og það fleiri en eins fundar.
Spyrja þarf grundvallarspurninga. Er ásættanlegat að stofnanir tengdar Evrópusambandinu hafi í hótunum gagnvart Íslandi og vanvirði lýðræðislegan vilja landsmanna? Er EES samningurinn orðinn lýðræðinu fótakefli?

Tökum umræðu um EES

ESB-aðildarsinnar sögðu gjarnan í nýafstaðinni kosningabaráttu að við ættum ekki að óttast að gá til að sjá. Gott og vel við skulum ekki óttast neitt. Ekki heldur umræðu um EES samninginn. Hann er ekki heilagur.

Þorleifur Gunnlaugsson
Höfundur er stjórnarmaður í Til vinstri við ESB