Frjálsir pennar

Quis custodiet ipsos custodes ? ( Hver gætir varðanna) er latneskt orðtak spunnið af vangaveltum Sókratesar, sem Platon staldraði við í ritinu Ríkið (Poleitia). Grísku kallarnir spáðu m.a. í hvort herstjórar varnarliðs Aþenu mundu sjálfir ógna lýðræði borgarbúa ef þeim hentaði svo í krafti valdsins, sem þeim var falið. Platon var bjartsýnn. Hann taldi að verðina mætti móta hugarfarslega. Verðina þyrfti að sannfæra um að heiður þeirra væri öllu ofar, fégræðgi eða ásókn í  kúgunarvald gagnvart almenningi þyrfti að gera að eitri í beinum þeirra.  Þá yrði vörðunum  treyst. Spurningin um verðina snýr auðvitað líka að lýðkjörnum fulltrúum. Spurnin getur verið um hvort þeim leyfist að...

Forseti, geimvera og ráðherra stóðu fyrir því að geimsteinn var nýlega lagður sem hornsteinn í leiguhúsnæði Háskólans í Reykjavík hf. í Nauthólsvík. Þetta var skemmtigerningur, mikið klappað.   Daginn áður var loks sagt frá að eiganda hússins, eignarhaldsfélaginu, Fasteign ehf, biði nú loks þrotaupplausn. Umrætt skólahús hirðir Íslands- banki sér til eignar. Aðrar eignir og stórskuldir eignafélagsins munu víða dreifast, einkum til þrotasveitarfélaga. Hverfur þá enn eitt ljómandi vígi viðskiptasnilldar bólutímans, en þetta var hlaðið undir handleiðslu Glitnisgaura.   Víst er að reiknaðar leiguskuldbindingar H.R. hf. vegna Nauthólsvíkurhúss, árlegur milljarður, yrðu rekstri H.R.hlutafélagsins ofviða. Til að lækka megi ...

Svavar Gestsson, ágætur félagi um margra ára skeið og baráttumaður fyrir málstað launafólks alla sína tíð, setur fram merkilega kenningu í Fréttablaðinu þann 7. september 2010. Hún er svona: "Þegar ég skilaði niðurstöðu Icesave-samninganna vorið 2009 var almenn ánægja með niðurstöðuna víða, meðal annars í Morgunblaðinu. Þá gerðust þau undur að einn ráðherra ríkisstjórnarinnar gerði bandalag við stjórnarandstöðuna um að Ísland ætti ekki að borga". Vandinn við þessa kenningu er sá að samningunum var haldið leyndum í upphafi. Fyrst fyrir ríkisstjórn og síðan fyrir þinginu. Og síðan fyrir þjóðinni. Það var ekki fyrr en efni samninganna lak út til fréttastofu RÚV, nafnlaust í brúnu umslagi að efni þeirra var almenningi ljóst. Það gat aldrei orðið ánægja með eitthvað sem enginn vissi hvað var. Það átti að lauma samningunum í gegn án þess að þing og þjóð fengi um þá vitneskju. Þar var ekki við Svavar að sakast, heldur við ...

Fjölmargir menntamenn og stjórnmálamenn hér á landi hafa notið góðs af auknu Evrópusamstarfi eftir gerð EES-samningsins. Sá samningur hefur ýmsa kosti, einkum á sviði styrkja, vísindasamvinnu og einnig hafa fjölmargir Íslendingar fengið vinnu í Brussel við eftirlit ýmiskonar og skjalagerð. Nægir að benda á að hópur Íslendinga og Norðmanna samdi álit Eftirlitsnefndar ESA um að íslenskir skattgreiðendur bæru ábyrgð á Icesave skuldum Landsbankans hf. Ragnar Arnalds skrifaði ágæta bók um EES samninginn og fann honum ýmislegt til foráttu. Meðal annars það að hann ýtir undir hrávöruframleiðslu en hamlar fullvinnslu afurða á Íslandi. Engir tollar eru á óunnum fiski (þeas. óflökuðum) en tollur á unnum fiski. Þetta gildir um fleiri afurðir og hefur leitt til þess að vinna hefur flust úr landi og nægir að minna á fyrirtæki Sigurðar Ágústssonar sem fullvinnur afurðir í Hirsthals í Danmörku í stað Stykkishólms vegna þessa. Hægt er að færa rök fyrir því að...

...Forleikur að nýju átaki til einkavæðingar, sem í því tilviki er knúinn fram með engu minna ofstæki en fyrri daginn. Þessu síðara átaki er stýrt skipulega í anda AGS, eftir þekktri formúlu. Ríki og sveitarfélög eru sett í  greiðsluklemmu, bönnuð lántaka. Ríkinu er fyrirlagt, við kreppu- aðstæður að draga úr framkvæmdum og eignavexti, því er ætluð bæklun, að búa við baklás AGS. Við blasa ógnir vegna ofurskuldsetningar OR og Landsvirkjun er ekki á góðu róli. Innan skamms er fyrirséð varnarstríð fyrir samfélagseign á þeim stórfyrirtækjum báðum. Ríkinu er fyrirmunað að eignast ný spítalahús, hvatt til sölu á öðrum. Nýjum almannavegum skal fyrirkomið í einkaeigu og jafnvel þeim gömlu, ef endurbóta er þörf. Megnið af fjármálafyrirtækjum er nú þegar á leið í hendur fjölþjóða braskara...

...Nú kemur til kasta ríkisstjórnarinnar. Vilji VG er skýr. Nú reynir á hvort tekið er mark á ályktunum flokksráðs VG. Það er ófrávíkjanleg krafa að orkuverum og orkuauðlindum verði haldið í almannaeigu. Þessa orustu verður að taka núna því mikið er í húfi. Fari sem horfir eru þessar mikilvægu auðlindir landsmanna komnar á útsölu á markaðstorg alþjóðlega auðvaldsins. Í lögum um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri segir í 12.gr.... Ráðherra í vinstri stjórn sem ekki nýtir sér lagaákvæði sem þetta til að verja landið fyrir ágangi alþjóðlegra fjármagnseigenda sem í engu munu gæta hagsmuna landsmanna, hlýtur að þurfa að hugsa sinn gang. Sama gildir um ríkisstjórnina alla enda hún öll ábyrg fyrir því hvernig...  

...Höllin er til menningar segja trúðarnir nú, þegar önnur viðskipti leyfa segja þeir. Tapið á viðskiptunum borgar þjóðin. Hver annar ! Hún verður falleg, nema í augum heimskingja, segja trúðar  og vitna í loddaraorð. Svo fín að allir gáfaðir falla í stafi. Í höllinni má kannski dansa, syngja, spila . Aðeins aumingjar efast, spyrja óþægilegra spurninga, velta vöngum. Ráðamenn og trúðar klappa einir. Þjóðin klórar sér í kollinum. Þjóðin þegir. Nú er bráðum sumarfrí. Sól á lofti. Þá fer þjóðin að grilla. Hallarævintýrið er ófullgerð saga og verður ...

Vandræði okkar Íslendinga með krónuna okkar ástæru ætla engan enda að taka. Þau eru af tvennum toga. Annars vegar heldur hún illa sjó gagnvart öðrum gjaldmiðlum og hins vegar virðist hún þurfa hærri vexti til að hægt sé að stunda lánastarfsemi. Bent hefur verið á, að í raun séu tveir gjaldmiðlar í gangi í landinu, annars vegar króna og
hins vegar verðtryggð króna. Það er afleitt ástand að þurfa að vinna með tvöfalt kerfi lögeyris í landinu. Oft er talað um sanngirni, réttlæti, ótta við að lána, tap lífeyrissjóða, sem röksemd fyrir því að lán skuli vera verðtryggð. Og þá er gjarnan vitnað í árin eftir stríð og fyrir verðtryggingu. En verðtryggingin virðist ekki hafa leyst nein mál. Hún hefur byggt inn ný vandamál, sem eru ekki öll komin fram. Verðtrygging er eiginlega bara góð þegar hún er óþörf. Um leið og ...

Ég minni á að fjórtán félagasamtök skrifuðu undir sameiginlega yfirlýsingu um hvernig líta beri á vatn og hvað eigi að finna í lögum um vatn. Krafan er að sérákvæði um vatn verði sett í stjórnarskrána. Ef vatnalögin verða ekki afnumin á Alþingi í dag þá er "vinstri" stjórnin endanlega búin að glata trúverðugleika sínum. Líta ber þá að slíkt "aðgerðaleysi" sem stríðsyfirlýsingu gegn fólkinu í landinu...

Níutíuogátta prósent tekna íslensku lífeyrissjóðanna koma úr íslensku efnahagslífi. Því sterkara sem íslenskt atvinnulíf er, því sterkari eru sjóðirnir. Þess vegna er ekki skynsamlegt að fara með fjármuni úr landi, heldur borgar sig fyrir sjóðina að byggja upp Ísland. Sjóðirnir tapa á atvinnuleysi á Íslandi. Sjóðirnir tapa ef efnahagslíf Íslands er veikt. Það gagnar ekki að fjárfesta í uppbyggingu í öðrum löndum. Það er ekki áhættudreifing. Það er bara óskynsamlegt. Það á ekki að vera erfitt að sjá þetta samhengi. Lífeyrissjóðirnir eru ekki vogunarsjóðir. Þeir eru ekki geymsla. Það er ekki óhugsandi að nota lífeyrissjóðina sem efnahagslegt stjórntæki. Flytja peninga úr landi, þegar ofhitnar og tilbaka þegar kreppir að. En þá er líka nauðsynlegt að breyta kerfinu, þannig að ...

Eitt af mikilvægum skrefum til hagræðis og niðurskurðar gæti verið að sameina endanlega yfirstjórn ASÍ og SA. Fáráðlegt er að reka tvær yfirstjórnir yfir tveimur samtökum, þegar ástarsamband þeirra yfirstígur alla venjulega rómantík innan lokaðra skápa. Sameiginleg gildi atvinnurekenda og verkamanna voru fyrsti félagsgrundvöllur verkafólks sem fljótlega villtist þó til sjálfstæðrar hagsmunabaráttu. Svo kann að virðast að íslenskir verkalýðsforingjar vilji nú hverfa að fyrstu gerð.   Hann hét Benitó, Ítalinn, sem þarlendis lagði á ný grunn að formlegri sameiningu samtaka atvinnurekenda og verkalýðssamtaka undir forsjá ríkisins. Ekki stendur á ríkinu og ekki stendur á atvinnurekendum á Íslandi og víst er að ASÍ er nú þegar ...

Öll möguleg mæða  vegna m.a.fjármála TR-Hörpu stafar af ákveðinni fötlun, ákveðinni blindu. Fötlunin stafar frá þeim úrelta hugsunarhætti að efni gjaldbær aðili til lántöku og skuldbindinga, beri honum að standa skil á ábyrgðinni.   Íslenska efnhagasundrið átti rætur í fólki, sem yfirvann fötlun af þessu tagi. Þessu fólki lærðist að ábyrgð er úrelt hugtak. Því lærðist að stórlántaka getur verið léttur leikur, skapi maður sér rétta aðstöðu til lántöku. Því lærðist líka að ábyrgð og endurgreiðsla er ,,síðari tíma vandi" og skildi, að alltaf er hægt að hlaupast á brott. Þegar maður er ófatlaður og í réttri aðstöðu getur maður keypt sér fótboltalið, flugfélög, verslunarkeðjur,banka, glerhallir, sigrað heiminn um tíma a.m.k. Að leikslokum getur maður staðið við ,,ábyrgð" með því að segja sorry, fella nokkur krókódílstár að gamni sínu. Sem betur fer finnast ...

Um daginn bað ég ákveðinn þingmann um að stela fyrir mig Kjarvalsmálverki úr þinghúsinu. Slíkt gæti ég fénýtt strax, eða notað til heimilsskrauts hjá mér. Raunar dró ég beiðnina til baka eftir umhugsun því æra mín, þjófsnautsins, gæti bilað og æra þingmannsins líka, ef upp kæmist um brallið.Við megum víst ekki umgangast almannaeigur á þann hátt. Ég fékk þó betri hugmynd: Fégræðgi mín hefur leitt mig til vonar um að einhver afhenti mér að gjöf skrauthýsi á besta stað í borginni. Ég tími ekki að kosta smíðina sjálfur, en hún kostar á bilinu 12-14 milljarða segja mínir menn, sem auðvitað ætla sér sinn skerf af smíðakostnaði. Ég hef nú þegar ráðið kynningarstjóra...

Fyrir rúmum hundrað árum síðan hófst sigurganga lýðræðis á Íslandi. Völdin voru hægt og bítandi færð í hendur almennings og fulltrúa þeirra. Engum blandaðist hugur um að þróunin yrði síðan á einn veg, í átt til enn aukins lýðræðis og að lokum yrði þjóðin beint og milliliðalaust allsráðandi um öll mál sem hana skipta nokkru. En menn gáðu ekki að því að stéttirnar hafa ekki sömu hagsmuni. Yfirstétt sú sem myndaðist þegar fulltrúalýðræðið var tekið upp, hefur verið treg til að láta völd sín af hendi. Þessa stétt mynda hinir efnameiri í samfélaginu, ásamt embættismönnum og stjórnmálamönnum, sem sagt þeir sem hafa lifibrauð af því að halda óbreyttu ástandi.
Til að tryggja enn frekar völd sín og áhrif hefur yfirstéttin tekið til þess ráðs að snúa tannhjóli tímans til baka og freista þess að minnka völd og áhrif almennings. Aðaluppspretta hugmyndafræðinnar sem sótt er í til að skýra út nauðsyn minnkandi lýðræðis eru annars vegar frjálshyggjan og hins vegar svonefnd meritókrasía. Rökfærsla frjálshyggjunnar felst...

...Skammt er síðan íslensk braskaragengi og taglhnýtingar þeirra í pólitík, töldu afar arðvænlegan kost að kaupa upp orkulindir og orkufyrirtæki fólks í Filipseyjum! Þar var ríkisstjórn í fjárhagsvanda og þann vanda ætluðu íslenskir úlfar að notfæra sér. Óskaplega margar skriljónir átti að græða á Filipseyjum og var aðgerðin hugsuð í samfloti með alþjóðlegri hjörð hrægamma. Nú rennur fossinn uppímót. Ísland er hugsað sem veislukostur hrægamma. Nú skal selja þeim orkulindir þjóðar fyrir tombóluprís, Árni og íhaldsvinir eru meðal áköfustu sölumanna. Salan er  á gráu lagasvæði til skúffufyrirtækis alþjóðfjárfesta, Magma. ...NATO hefur fengið nýtt hlutverk, nýjan orustuvöll...

...Ein er sú kona í ríkisstjórninni sem verðskuldar sérstakt lof fyrir framtak sitt í þágu kvenna og er það Ragna Árnadóttir dómsmálaráðherra. Að öðrum ólöstuðum er það henni að þakka að fyrsti dómur í mansalsmáli gekk 8. mars síðastliðinn en hún viðurkenndi nauðsyn þess að setja fjármagn og mannafla í þá rannsókn og vitnavernd sem þurfti til. Það er nefnilega ekki nóg að setja lagarammann það verður að vera vilji innan kerfisins til að framfylgja honum líka og meðtaka mikilvægi þess að ofbeldi karla gegn konum sé ekki liðið. Þetta gerði Ragna og með því er Ísland aðeins fjær því að vera griðastaður ofbeldismanna. Nú bíðum við bara eftir fyrsta ...

...Um eitt er ég altént sammála Viðskiptaráði í nýrri ályktun: Það verður að passa að stjórnmálamenn láti ekki undan öflugum þrýstihópum. Samkvæmt reynslu fyrri ára hlýtur Viðskiptaráð þar að vera að vara við sjálfu sér og sínum eigin öflugu áhrifum innan Stjórnarráðsins á árunum fyrir hrun. Þökk sé höfð fyrir áminninguna. Hún er áríðandi sem aldrei fyrr og mál til komið að stjórnmálamenn hlusti meira á grasrótarsamtök fólksins í landinu heldur en hagsmunasamtök fjármagnsins...

Í  des.2007 vakti athygli mína spillingarsamningur þáv. menntamálaráðherra við Samson Properties, en þá lofaði hún með ríkisábyrgð að greiða fyrir lóðabraski fyrirtækisins við Laugaveginn, á Frakkstígsreit, borga kostnað við leigukassasmíði.   Milljarðasamningur var gerður til rekstarleigu á óbyggðu einkahúsi braskaranna til Listaháskólans, 14.000 fm. ferlíki í þröngu, grónu, miðborgarumhverfi. Að auki fékk einkafyrirtækið að gjöf verðmætt  ríkisland í Vatnsmýri(!).   Ríkisgjöfin til braskfyrirtækis Björgólfs var metin á nálega 6 milljarða. Samson átti að verða borgið í bili. Ríkisgjöfin var ,,utan ríkisreiknings"...Aðrar sögur eru enn í smíðum. Þær væru hættulegar börnum , en skapandi höfundar finnast  sem skapa barnslega fegurð úr vondum veruleika. Á Íslandi ríkir réttsýni, skynsemi, heiðarleiki, segja þeir.   Eigum við sjálf að...

Formleg, lögfest, ríkisábyrgð á innistæðum fólks í einkabönkum var óþekkt fyrir hrun. Síst af öllu var slík ríkisábyrgð hugsanleg þegar við- skiptabankar léku frjásir hlutverk fjárfestingafélaga og vogunarsjóða. Sjálfstæðir innistæðutryggingasjóðir báru ábyrgðina lagalega. Punktur. Á hitt ber þó að líta að úrkynjað og spillt fjármálakerfi er samfélagsskaðvaldur. Hrynji fjármálakerfi ríkis til grunna skaðar það alla þegna og  varðar því samfélagsstjórnvöldin. Af þeim ástæðum ber hverju ríkisvaldi skylda til fyrirbyggjandi aðgerða, með aðhaldi og regluverki, t.d. til að sporna við fjárglæfrum banka og glæpaverkum. Ein aðferðin er að...

...Þessi augnablikin reynir e.t.v. mest á stjórnsýsluna.  Ég leyfi mér að kalla Hrunið hegðunarvandmál sem ekki er verið að taka á. Það þarf að takast á við Hrunið með það i huga, en ekki með þröngt sjónarhorn AGS, vogunarsjóða og samningsaðila sem beita okkur valdi. Ríkisstjórnin er að ganga hagsmuna þeirra sem vilja „business as usual". Það stendur ekki til að gera nauðsynlegar grundvallarendurbætur á þeim þjóðfélagsstofnunum sem brugðust. Það er ekki með markvissum hætti verið að ráðast að rótum vandans...